Revista Time boton rastet mė tė njohura tė komploteve qė kanė lėnė gjurmė
Nga vrasja qė shkaktoi Luftėn I Botėrore e deri tek atentatet e shumta kundėr Castro-s
Autoritetet nė Dubai kanė lėshuar njė mandat arresti ndėrkombėtarė pėr 11 tė dyshuar pas vrasjes misterioze tė 20 janarit tė Mahmoud Al-Mabhouh, njė zyrtar i lartė i Hamasit. Tė dyshuarit mendohet se janė anėtarė tė njė skuadre vrasėsish qė kanė hyrė nė vend duke pėrdorur pasaporta false evropiane. Hamasi ka akuzuar shėrbimin sekret izraelit Mosadi pėr orkestrimin e vrasjes. Ministri i Jashtėm komentoi, Izraeli nuk pėrgjigjet kurrė, nuk konfirmon kurrė dhe nuk mohon kurrė. Duke marrė shkas nga ky rast, revista Time boton njė listė tė dhjetė atentateve mė tė famshme qė kanė mbėrthyer botėn nė tė shkuarėn. Njė ndėr atentatet qė ka lėnė mė shumė gjurmė nė botė ėshtė ai ndaj Franc Ferndinandit. Nacionalisti serb Gavrilo Princi ka privilegjin pėr tu kujtuar jo vetėm si njeriu qė vrau Franc Ferdinandin dhe bashkėshorten e tij nė vitin 1914, por si nismėtar i luftės mes Austrisė dhe Serbisė qė shkaktoi fillimin e Luftės I Botėrore. Pjesa interesante ėshtė se Principi mundi ta vriste Franc Ferdinandin nė njė pėrpjekje tė dytė, pasi e para dėshtoi mė herėt nė tė njėjtėn ditė. Leon Trotsky luajti njė rol integral nė formimin e Bashkimit Sovjetik. Si numri dy i Leninit ai themeloi Ushtrinė e Kuqe. Por mė pas Lenin vdiq dhe Stalini mori drejtimin e Trotsky i gjorė nuk i mori shumė seriozisht idealet e udhėheqėsit tė tij tė ri. Pasi u pėrplas disa herė me Stalinin ai u dėbua nga partia Komuniste e mė pas nga Bashkimi Sovvjetik. Ai u kthye sėrish nė Bashkimin Sovjetik pėr tė nisur njė fushatė kundėr Stalinit. Aty atij iu bėnė disa atentate deri sa mė nė fund vdiq. Ndaj Hitlerit janė bėrė dhjetara atentate. Pėrpjekja mė e njohur, e cila thuajse pati sukses ishte ajo e 20 korrikut nė vitin 1944. Atė ditė koloneli Claus von Stauffenberg hyri nė dhomėn e konferencės nė Prusinė lindore la njė ēantė me eksploziv nėn njė tavolinė, afėr asaj ku ishte ulur Hitleri dhe u largua me pretendimin se e thėrrisnin nė telefon. Mė vonė, njė person tjetėr e largoi valixhen nė fund tė tavolinės pėr tė lexuar njė hartė. Bomba shpėrtheu duke vrarė katėr vetė, por jo Hitlerin. Mė 7 shtator 1978 bullgari Georgi Markov qėndroi nė njė stacion autobusi pranė urės Uoterlu nė Londėr duke pritur qė merrte autobusin pėr nė punė. Papritur ai ndjeu njė therje nė kėmbėn e djathtė e mė pas pa njė burrė qė po merrte njė ēadėr nė tokė duke i kėrkuar falje. Katėr ditė mė vonė Marko vdiq nė moshėn 49 vjeēare. Para se tė vdiste Markov u tha njerėzve pėrreth se mendonte se maja e ēadrės kishte pasur helm dhe njeriu qė e kishte hasur me tė ishte agjent komunist. Ai kishte tė drejtė pėr helmin. Konflikti izraelito-palestinez mori njė kthesė jo tė zakontė mė 25 shtator 1997 pas njė atentat ndaj zyratir tė njė grupi palestinez ushtarak, qė u kthye nė njė sagė tė komplikuar. Nė hakmarrje tė bombardimeve tė Hamasit qė vranė 16 izraelitė mė 16 korrik 1997, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu urdhėroi vrasjen e liderit tė Hamasit, Khaled Meshaal nė Jordani, ku jetonte nė atė kohė. Agjentėt e Mosadit u kapėn nga truprojet e Meshaal-it dhe pranuan pėrfshirjen me agjencinė sekrete.
Mosadi kundėr Mahmoud Al-Mabhouh
Autoritetet nė Dubai kanė lėshuar njė mandat arresti ndėrkombėtarė pėr 11 tė dyshuar pas vrasjes misterioze tė 20 janarit tė Mahmoud Al-Mabhouh, njė zyrtar i lartė i Hamasit. Tė dyshuarit mendohet se janė anėtarė tė njė skuadre vrasėsish qė kanė hyrė nė vend duke pėrdorur pasaporta false evropiane. Hamasi ka akuzuar shėrbimin sekret izraelit Mosadi pėr orkestrimin e vrasjes. Ministri i Jashtėm komentoi, Izraeli nuk pėrgjigjet kurrė, nuk konfirmon kurrė dhe nuk mohon kurrė.
Ai qė filloi luftėn
Nacionalisti serb Gavrilo Principi ka privilegjin pėr tu kujtuar jo vetėm si njeriu qė vrau Franc Ferdinandin dhe bashkėshorten e tij nė vitin 1914, por si nismėtar i luftės mes Austrisė dhe Serbisė qė shkaktoi fillimin e Luftės I Botėrore. Pjesa interesante ėshtė se Principi mundi ta vriste Franc Ferdinandin nė njė pėrpjekje tė dytė, pasi e para dėshtoi mė herėt nė tė njėjtėn ditė.
Heqja qafe e Trotsky-t
Leon Trotsky luajti njė rol integral nė formimin e Bashkimit Sovjetik. Si numri dy i Leninit ai themeloi Ushtrinė e Kuqe. Por mė pas Lenin vdiq dhe Stalini mori drejtimin e Trotsky i gjorė nuk i mori shumė seriozisht idealet e udhėheqėsit tė tij tė ri. Pasi u pėrplas disa herė me Stalinin ai u dėbua nga partia Komuniste e mė pas nga Bashkimi Sovvjetik. Ai u kthye sėrish nė Bashkimin Sovjetik pėr tė nisur njė fushatė kundėr Stalinit. Aty atij iu bėnė disa atentate deri sa mė nė fund vdiq.
Atentat ndaj Fyhrerit
Ndaj Hitlerit janė bėrė dhjetara atentate. Pėrpjekja mė e njohur, e cila thuajse pati sukses ishte ajo e 20 korrikut nė vitin 1944. Atė ditė koloneli Claus von Stauffenberg hyri nė dhomėn e konferencės nė Prusinė lindore la njė ēantė me eksploziv nėn njė tavolinė, afėr asaj ku ishte ulur Hitleri dhe u largua me pretendimin se e thėrrisnin nė telefon. Mė vonė, njė person tjetėr e largoi valixhen nė fund tė tavolinės pėr tė lexuar njė hartė. Bomba shpėrtheu duke vrarė katėr vetė, por jo Hitlerin.
Georgi Markov dhe arma ēadėr
Mė 7 shtator 1978 bullgari Georgi Markov qėndroi nė njė stacion autobusi pranė urės Uoterlu nė Londėr duke pritur qė merrte autobusin pėr nė punė. Papritur ai ndjeu njė therje nė kėmbėn e djathtė e mė pas pa njė burrė qė po merrte njė ēadėr nė tokė duke i kėrkuar falje. Katėr ditė mė vonė Marko vdiq nė moshėn 49 vjeēare. Para se tė vdiste Markov u tha njerėzve pėrreth se mendonte se maja e ēadrės kishte pasur helm dhe njeriu qė e kishte hasur me tė ishte agjent komunist. Ai kishte tė drejtė pėr helmin.
Mosadi humb shėnjestrėn
Konflikti izraelito-palestinez mori njė kthesė jo tė zakontė mė 25 shtator 1997 pas njė atentat ndaj zyratir tė njė grupi palestinez ushtarak, qė u kthye nė njė sagė tė komplikuar. Nė hakmarrje tė bombardimeve tė Hamasit qė vranė 16 izraelitė mė 16 korrik 1997, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu urdhėroi vrasjen e liderit tė Hamasit, Khaled Meshaal nė Jordani, ku jetonte nė atė kohė. Agjentėt e Mosadit u kapėn nga truprojet e Meshaal-it dhe pranuan pėrfshirjen me agjencinė sekrete.
Helmimi i Alexander Litvinenko
Moskės nuk i pėlqen kur ish-zyrtarėt e inteligjencės e akuzojnė publikisht pėr promovim tė terrorizmit dhe mbėshtetje tė komploteve vrastare. Ndaj kur ish-oficeri Alexander Litvinenko i akuzoi superiorėt e tij se kishin urdhėruar vrasjen e miliarderit rus, Boris Berezevsky ai dinte se po kthehej nė njė njeri tė kėrkuar. Ai u arestua, u gjykua, u la i lirė, u arrestua sėrish dhe u lirua. Mė pas iku nė Londėr dhe botoi disa libra kundėr Putin. Mė pas, ēuditėrisht ai u sėmur dhe vdiq nė nė vitin 2006.
Rodrigo Rosenberg gjuan veten
Pas njė hetimi tetė-mujor OKB-ja arriti nė pėrfundimin se presidenti i Guatemalės, Alvaro Colom nuk kishte luajtur asnjė rol nė vdekjen e avokatit Rodrigo Rosenberg nė maj 2009, pavarėsisht faktit se Rosenberg kishte lėnė njė video ku thuhej se nėse gjendej i vdekur fajėsohej Colom. Paneli arriti nė pėrfundimin se Rosenberg e kishte orkestruar vetė vrasjen e tij pėr tė fajėsuar Colom-in, tė cilin e fajėsonte pėr pėrfshirje ne vrasjen e tė dashurės dhe babait tė saj.
Njė revolucion i helmosur
Nė vitin 2004 Viktor Yushchenko, njė kandidat i opozitės i cili u bė hero i Ukrainės e festoi revolucionin Portokalli i helmatisur me dioksin. Rrethanat janė tė paqarta, por diagnoza doli nė pah disa javė pasi Yushchenko u sėmur pas njė darke qė pati me disa zyrtarė tė shėrbimeve sekrete ukrainase. Helmatisja nuk arriti ta vriste, por fytyra e tij u shpėrfytyrua. Gjithsesi ai u betua si president i vendit nė janar tė vitit 2005.
Shėnjestra e preferuar e CIA-s
Diktatori jetėgjatė Fidel Castro ka qenė subjekt i shumė tentativave pėr vrasje, e shumė prej tyre nė vitin 1960. Gjatė kulmit tė Luftės sė Ftohtė CIA krijoi njė sėrė atentatesh me mjaft fantazi, tė cilat nuk dolėn ndonjėherė me sukses pėr tė vrarė ose tė paktėn pėr tė diskredituar liderin kuban. Agjencia mendoi pėr gjithēka qė mund ta hiqte qafe, qė nga cigaret bomba e deri tek pilulat e helmatisura nė kėpucėt e tij.
Atentate tė tjera qė tronditėn botėn
- Mė 30 gusht 1918, Fania Kapllan me origjinė ēifute, anėtare e sė ashtuquajturės Parti Social Revolucionare qėllon me revolver Leninin gjatė njė mitingu nė Petrograd, sepse ai nuk kishte urdhėruar ti bėhej atentat Carit, kur ndodhej nė Kiev mė 1911. Kėrkon tė fshihet, por kapet dhe pushkatohet mė 3 shtator tė atij viti.
- Mė 22 nėntor tė vitit 1963, gjatė vizitės sė tij nė Dallas (Teksas), ndėrsa udhėtonte me njė makinė tė hapur, vritet presidenti amerikan Xhon Kenedi. Pavarėsisht se atentatori, Li Osvold, qė humbi gjurmėt, u kap pas disa ditėsh, ende kanė mbetur mister shkaqet e vrasjes sė Kenedit, sepse Osvoldi u vra teksa dilte nga zyra hetimore nga Xhak Rabini, me preteksin, siē u shpreh mė pas ai, se nuk mund tia falte atij qė vrau presidentin tim.
- Mė 1981, vetėm disa muaj pasi ishte vendosur nė Shtėpinė e Bardhė, presidenti amerikan, Ronald Regan, qėllohet me revolver nga Xhon Hinkli, njė shkrimtar qė merrej me skenare filmash. Mė 1982 ekspertiza e nxori atentatorin me tė meta mendore. Ai edhe sot vuan dėnimin nė njė spital psikiatrik.
- Nė tetor 1986 vritet krejt papritur kryeministri suedez, Olaf Palme. Ende edhe sot nuk dihet se cili ėshtė atentatori dhe cilat ishin shkaqet qė e shtynė tė bėnte kėtė vepėr.
- Nė vitin 1981, ndėrsa merrte pjesė nė njė paradė ushtarake nė Kairo me rastin e pėrvjetorit tė rimarrjes sė Kanalit tė Suezit, ekzekutohet nė tribunė presidenti egjiptian, Anvar Sadat. Atentatorėt janė ushtarakė qė zbresin nga njė makinė, e cila merrte pjesė nė kėtė paradė. Shkaqet e vrasjes lidheshin me kundėrshtimin e politikės sė Sadatit pėr afrimin me Izraelin. Mė pas del se disa nga autorėt e atentatit ishin bashkėpunėtorė tė Bin Ladenit, ndėr tė cilėt dhe i famshmi Al Zavari.
- Nė 1984 vritet kryeministrja e Indisė, Indira Gandi. Autorėt e atentatit janė dy roje tė gardės sė saj personale nga fisi Sik qė e vranė nė shenjė hakmarrjeje ndaj Gandit, e cila kishte urdhėruar qė trupat e ushtrisė indiane tė futeshin nė Tempullin e Artė tė fisit Sik, i cili dyshohej se ishte kthyer nė strehė terroristėsh. Atentatorėt qė u orvatėn tė arratiseshin, kapen dhe dėnohen me pushkatim.
- Nė pranverė tė vitit 1995, pas pėrfundimit tė njė mitingu, qėllohet pėr vdekje kryeministri izraelit, Itzhak Rabin. Atentatori ėshtė Zhigal Amir, student ortodoks izraelit, i lidhur me grupe ekstremiste. Bėn pėrpjekje tė ikė, por kapet dhe pohon se qėlloi mbi Rabinin se ishte kundėr marrėveshjes sė tij me presidentin palestinez Arafat. Dėnohet mė burgim tė pėrjetshėm.
- Nė mars 2003 vritet me atentat tė kryer me pushkė me dylbi, kryeministri serb, Xhinxhiē. Autori Zvezdan Jovanovic kapet pas disa ditėsh.
- Nė shtator tė vitit 2003 qėllohet me thikė dhe vdes ministrja e Jashtme e Suedisė, Ane Lind. Atentatori ėshtė serbi Mihajllo Mihajlloviē, qė arrestohet pas disa javėsh. Pohon se e kishte vrarė Lindin si shenjė proteste kundėr pėrkrahjes qė ajo u kishte dhėnė trupave tė NATOS-s pėr bombardimin e Serbisė. Dėnohet me burgim tė pėrjetshėm.
Burimi: TiranaObserver